| Achtergronddossier: Opvangcrisis voor families met kinderen |
|
Naar aanleiding van de aanslepende opvangcrisis, waarvan niet in het minst de begeleide minderjarige kinderen zonder papieren het slachtoffer zijn, en in het kader van de nieuwe regeringsvorming na 13 juni 2010, wil Meeting opnieuw pleiten voor een snelle toepassing van de bestaande regeling inzake opvang van kinderen in een gezin met een precaire verblijfssituatie en de uitwerking van een nieuwe regeling die de grondrechten van het kind verzekerd. Dit teneinde België erop te wijzen dat het Internationaal Verdrag voor de Rechten van het Kind ten volle dient te worden geïmplementeerd om op deze manier tot een humaan en kindvriendelijk opvangbeleid te komen. Om deze redenen wordt in dit document de problematiek van de opvang van families zonder wettig verblijf omstandig uit de doeken gedaan. De impact van het opvangprobleem voor kinderen en hun familie in een illegale verblijfssituatie valt immers niet te onderschatten. Er wordt vertrokken vanuit een bespreking van de historiek en huidige situatie van de opvangcrisis, om daarna over te gaan tot een oplijsting van de wettelijke bepalingen. Dit achtergronddossier werd opgesteld i.s.m. Beweging Kinderen Zonder Papieren en is ook in zijn geheel te downloaden in het Nederlands en Frans. Meeting, Onthaal- en Steunpunt voor mensen zonder wettig verblijf.
[Aussi disponible en français] 1. Opvang van families zonder papieren: historische schets en huidige situatie Minderjarige vreemdelingen die samen met hun ouders illegaal op het Belgisch grondgebied verblijven hebben recht op een ruimere bescherming dan alleen maar dringende medische hulp. Zij hebben ook recht op die materiële hulp die noodzakelijk is voor hun ontwikkeling. Dit is het geval wanneer ze behoeftig zijn en hun wettelijke vertegenwoordigers niet (kunnen) instaan voor hun levensonderhoud. Indien voldaan is aan deze voorwaarden zal over worden gegaan tot opvang van het kind met zijn familie. Volgens de wet kan deze hulp enkel verstrekt worden in een federaal opvangcentrum. De ouders van de minderjarige hebben feitelijk geen (eigen) recht op materiële hulp, maar kunnen wel samen met hun minderjarig kind opgevangen worden in het opvangcentrum. Volgens het Kinderrechtenverdrag heeft het kind immers het recht om samen te wonen met zijn ouders, oftewel om niet gescheiden te worden. Het OCMW krijgt de opdracht om te onderzoeken of de gezinnen aan de voorwaarden voldoen en toe te leiden naar Fedasil. Gedurende de periode die verstrijkt tussen de aanmelding en de toewijzing van een plaats door Fedasil wordt geen steun voorzien door de wet. In de praktijk blijkt dit recht op materiële hulp niet gegarandeerd. Hoe en waarom het misliep lees je verder in dit dossier. 2. Nieuwe opvangwet Op 12 januari 2007 verschijnt de nieuwe opvangwet voor asielzoekers en andere categorieën van vreemdelingen waaronder de begeleide minderjarige vreemdelingen en hun ouders. Er zijn twee voorname veranderingen:
Het verdwijnen van de financiële steun zorgt voor een drastische daling van het aantal asielaanvragen maar tevens voor een stijging van de bezettingsgraad van de centra. Deze wet bepaalt bovendien dat uitgeprocedeerde kinderen aanspraak kunnen maken op het recht op opvang indien hun ouders niet in hun levensonderhoud kunnen voorzien. De 42 collectieve opvangstructuren zullen weldra uit hun voegen barsten door de gebrekkige voorbereiding van de implicaties van deze nieuwe wetgeving zijnde een verhoogde aantal begunstigden, waaronder de kinderen en hun families in een illegale verblijfssituatie. 3. Turtelboom vs. Arena In maart 2008 wordt er de nieuwe regering Leterme I gevormd met Annemie Turtelboom (Open Vld) als minister van Asiel en Migratie. Zij belooft in een omzendbrief duidelijkheid te scheppen over de bijzondere voorwaarden die moeten vervuld zijn voor een regularisatie op basis van artikel 9bis van de Vreemdelingenwet, de zogenaamde humanitaire regularisatie. Marie Arena, van PS-signatuur, wordt minister van Maatschappelijke Integratie. Vanaf de zomer van 2008 begint het opvangsysteem te kraken door een steeds hogere bezettingsgraad en tijdens de winter die erop volgt wordt krampachtig gepoogd in voldoende noodopvang te voorzien. Deze noodopvang is volledig onaangepast voor gezinnen met kinderen. Begin 2009 wordt de noodopvang afgeschaft en zorgt minister van Maatschappelijke Integratie Arena voor extra opvangplaatsen. Ondertussen wordt duidelijk dat de opvangplaatsen voor asielzoekers prioritair zijn voor Fedasil. Illegale families met kinderen staan achteraan op de lijst en moeten langer wachten op een plaats. Bepaalde OCMW’s staan aanvankelijk in voor de tussentijdse opvang maar als ze merken dat ze deze kosten niet meer kunnen terugvorderen van het federaal niveau wordt hiermee gestopt. Turtelboom deed wat haar partij verwachtte. Ze plantte haar voeten in de grond en liet weten dat van een massale collectieve regularisatie geen sprake was. Arena volgde haar instructies even nauwgezet op. Ze veegde een, als te timide ervaren, ontwerpomzendbrief van Turtelboom van tafel en begon steeds harder uit te halen naar haar collega. Er werd beweerd dat Arena haar opvangbevoegdheid als wapen in zou zetten. Door nog amper uitgeprocedeerde asielzoekers uit de centra te laten uitstromen, zorgde ze ervoor dat de chaos op het terrein compleet werd. Er werd haar verweten een verrottingsstrategie toe te passen, met de regularisatie als inzet. Op 26 maart 2009 creëert minister Turtelboom een mini-regularisatie met een omzendbrief voor families die meer dan vijf jaar in België verblijven. Omwille van de strenge voorwaarden is het slechts een zeer kleine groep gezinnen die hierdoor geregulariseerd wordt. Bovendien haalt het weinig druk van de ketel in de opvangcentra omdat deze mensen er over het algemeen niet meer verblijven. De enige noodopvang voor illegale families met kinderen die wachten op een plaatsje is nu het Klein Kasteeltje in Brussel. Hier kan men echter enkel terecht voor nachtopvang. De situatie voor de kinderen is schrijnend: de constante onzekerheid, stress van de ouders, het voortdurend rondtrekken, etc. hebben een zeer nefaste invloed op het lichamelijk en geestelijk welzijn van de kinderen. Het wordt de facto onmogelijk om nog naar school te gaan, een recht dat ook ingeschreven staat in het Internationaal Verdrag voor de Rechten van het Kind (IVRK). In april 2009 kondigt Fedasil een stop op de opvang van deze illegale families aan en schenden hiermee hun eigen opvangwet en het IVRK. Begin mei heeft Fedasil zelfs te kennen dat zij van de wachtlijst voor opvang in een federaal opvangcentrum worden geschrapt en schuift de verantwoordelijkheid van zich af. Politiek geraakt de kwestie niet opgelost. Turtelboom verwacht van Arena dat zij een samenwerkingsprotocol tekent om een terugkeer te organiseren vanuit de centra, maar Arena wil eerst weten wie er geregulariseerd zal worden. Het is belangrijk om te benadrukken dat de opvangcrisis niet het gevolg is van een stijgend aantal asielzoekers. Het aantal asielaanvragen daalde immers na de hervorming van de opvangwet. De opvangcrisis is wel het gevolg van het feit dat het Belgisch opvangnetwerk niet voorbereid was op de hervorming. Minister Turtelboom, die een ‘aanzuigeffect’ wil vermijden met het uitstellen van haar omzendbrief regularisatie, zorgt ondertussen voor een ‘kleefeffect’ bij uitgeprocedeerde asielzoekers. Deze zijn niet geneigd België te verlaten omdat zij hopen binnenkort toch een toekomstperspectief te krijgen. De twee bevoegde ministers hielden alletwee het been stijf, gedreven door politieke motieven. 4. Opvangcrisis is een feit De opvang van illegale families die een positief advies hebben van het OCMW, met andere woorden waarvan de behoeftigheid is vastgesteld, verloopt in de praktijk dus niet meer zo soepel sinds april 2009. Als reactie op het dichtslibben van het opvangnetwerk heeft Fedasil beslist om deze groep niet langer op te vangen, ook al zijn zij daartoe wettelijk verplicht. De enige reactie die wordt te kennen gegeven is de volgende: “Omwille van de actuele verzadiging van het opvangnetwerk het Agentschap zich in een situatie van overmacht bevindt waardoor het onmogelijk is om een gunstig antwoord te formuleren op uw aanvraag tot huisvesting van de familie.” Meeting en Beweging voor Kinderen zonder Papieren stapten met enkele dakloze families naar de Arbeidsrechtbank van Brussel begin mei 2009. Zij dagvaardden Fedasil en het OCMW Brussel. In de eerste zitting van de kortgedingprocedure nam de rechter de voorlopige maatregel dat de gezinnen onmiddellijk opvang moesten krijgen op straffe van een dwangsom van 250 euro per persoon per dag. Niemand, ook de gedagvaarde partijen niet, betwistten dat deze gezinnen recht hebben op opvang. Deze uitspraak creëerde een precedent voor vele rechtszaken die erop volgden. De tweede rechtszaak hield verband met interne instructies van Fedasil om Europese illegale families uit de opvangstructuur te zetten. Vanaf 30 juni 2009 kregen de opvangcentra immers van Fedasil bovendien de instructie van de directie, in antwoord op de opvangcrisis, om uitgeprocedeerde gezinnen uit nieuwe EU-lidstaten (toegetreden in 2004) buiten te zetten. Ondertussen gaan er ook stemmen op om het asielrecht voor EU-burgers af te gaan schaffen. België is inmiddels het enige land waar dit asielrecht nog geldt. Dit zal onvermijdelijk schrijnende taferelen gaan veroorzaken op het vlak van opvang. In juli 2009 heeft er een machtswissel plaats op de bevoegde ministeries om de volledig vastgelopen onderhandelingen inzake asiel en migratie nieuw leven in te blazen. Philippe Courard (PS)werd aangesteld als staatssecretaris voor Maatschappelijke Integratie en Melchior Wathelet (CdH) staatssecretaris voor Asiel en Migratie. De criteria voor regularisatie van mensen zonder papieren kwamen er binnen enkele dagen. Nieuwe regelgeving inzake gezinshereniging, huwelijk en nationaliteitsverwerving volgde ook snel. Een doorbraak in de aanpak van de aanslepende opvangcrisis bleef echter uit. In januari 2010 werd er een commissaris aangesteld bij Fedasil om tegen het einde van het jaar duizenden nieuwe plaatsen te creëren. 5. Kinderen al meer dan een jaar op straat In mei 2010 verblijven er 149 illegale gezinnen binnen de structuren van Fedasil, dit komt overeen met 574 personen. In de periode van januari 2010 tot eind april 2010 telt men 100 beslissingen tot weigering om opvang te verlenen. Dit cijfer is bovendien allerminst realistisch want Fedasil vermeldt hier niet de niet-toewijzing van opvang aan families in illegaal verblijf die of geen antwoord kregen of niet werden doorgestuurd door het OCMW die hiermee anticipeert op de verzadiging van het netwerk. Meer dan een jaar na het uitbreken van de opvangcrisis zien we nog altijd geen verbetering van de situatie. Integendeel. Kinderen zonder papieren en hun ouders worden volledig aan hun lot overgelaten zonder uitzicht op opvang en begeleiding. De ‘crisis’ heeft met andere woorden een structurele dimensie aangenomen. Meeting is erg bezorgd over deze ontwikkeling omdat het recht op opvang van minderjarigen simpelweg wordt afgebroken door een noodmaatregel een permanent karakter te geven. Nog steeds zien families zich nog bijna iedere week genoodzaakt om rechtszaken op te starten tegen Fedasil om een onbetwistbaar recht af te dwingen. Het is immers tot op dit ogenblik het enige instrument dat de illegale families in handen hebben om hun recht te laten gelden, een recht dat desalniettemin door verschillende wettelijke bepalingen verankerd is. Meeting hoopt dan ook met dit achtergronddossier de aandacht te kunnen vestigen op deze schrijnende problematiek en de situatie voor de kinderen in een gezin in een precaire verblijfssituatie te verbeteren en tot een menswaardig niveau te tillen. Hun rechten moeten gevrijwaard worden, hier kan geen discussie over bestaan. De praktijk staat hier op dit moment mijlenver vandaan, dit heeft het dossier omstandig uitgelegd, en directe maatregelen zijn noodzakelijk. We kunnen niet toestaan dat kinderen in een erg kwetsbare situatie nog een nacht op straat moeten doorbrengen. Dit dossier werd samengesteld door: Meeting
|
| <Previous | Next> |
|---|